glifeKinh Dịch là một trong những bộ sách cổ nhất phương Đông, vừa là sách triết lý vừa là sách bói. Người xưa không dùng nó để biết trước số phận, mà để soi một tình huống đang phân vân: thời thế đang ở đâu, nên tiến hay nên giữ. Bài này giúp bạn nắm những khái niệm cơ bản và tự gieo được một quẻ bằng ba đồng xu.
Kinh Dịch được cấu tạo thế nào
Âm, dương và hào
Đơn vị nhỏ nhất là hào: nét liền là hào dương, nét đứt là hào âm. Dương tượng cho cái cứng, chủ động; âm tượng cho cái mềm, tiếp nhận. Không bên nào tốt hơn bên nào, cái hay nằm ở việc chúng đặt đúng chỗ.
Tám quẻ đơn
Ba hào chồng lên nhau tạo thành một quẻ đơn. Có tám quẻ đơn: Càn là trời, Khôn là đất, Chấn là sấm, Tốn là gió, Khảm là nước, Ly là lửa, Cấn là núi, Đoài là đầm. Mỗi quẻ đơn còn gắn với một hướng, một người trong nhà, một tính chất.
Sáu mươi tư quẻ kép
Hai quẻ đơn chồng lên nhau thành quẻ kép sáu hào, tổng cộng 64 quẻ. Hào được đếm từ dưới lên: hào đầu ở dưới cùng, hào trên ở trên cùng. Quẻ dưới gọi là nội quái, nói về phía bên trong, phía mình; quẻ trên gọi là ngoại quái, nói về phía bên ngoài.
Lời quẻ, lời hào và lời tượng
Mỗi quẻ có lời quẻ (còn gọi thoán từ) tóm ý cả quẻ, lời tượng nói hình ảnh và bài học, và sáu lời hào cho từng giai đoạn. Bạn có thể đọc nguyên văn và lời giải của cả 64 quẻ trong mục Tra 64 quẻ.
Chuẩn bị trước khi gieo
Đặt câu hỏi cho rõ
Quẻ trả lời tốt nhất cho câu hỏi cụ thể, gắn với một việc và một khoảng thời gian. “Tháng này tôi có nên nhận lời chuyển sang phòng kinh doanh không” rõ hơn nhiều so với “sự nghiệp của tôi ra sao”. Tránh gộp hai việc trong một câu.
Giữ lòng yên
Người xưa coi trọng sự thành tâm: rửa tay, ngồi ngay ngắn, nghĩ kỹ về việc mình hỏi trong vài phút. Ý nghĩa thực tế là bạn bình tĩnh lại trước khi đọc lời quẻ.
Một việc chỉ hỏi một lần
Đây là lệ cũ của Kinh Dịch. Gieo đi gieo lại đến khi được quẻ vừa ý thì lời quẻ không còn giá trị tham khảo. Nếu tình hình thay đổi hẳn, khi đó mới hỏi lại.
Gieo quẻ bằng ba đồng xu từng bước
Bước 1: quy ước mặt xu
Dùng ba đồng xu giống nhau. Cách glife dùng là mặt sấp tính 3, mặt ngửa tính 2. Có sách quy ước ngược lại; điều quan trọng là bạn giữ một cách nhất quán. glife ghi rõ quy ước đang dùng ngay trên màn gieo.
Bước 2: gieo sáu lần
Lắc ba đồng xu trong lòng bàn tay rồi thả xuống, cộng điểm. Mỗi lần cho một hào, ghi từ dưới lên:
- Tổng 6: hào âm động (lão âm), sẽ biến thành dương.
- Tổng 7: hào dương tĩnh (thiếu dương).
- Tổng 8: hào âm tĩnh (thiếu âm).
- Tổng 9: hào dương động (lão dương), sẽ biến thành âm.
Bước 3: lập quẻ chủ và quẻ biến
Sáu hào vừa ghi tạo nên quẻ chủ, cho biết tình hình hiện tại. Nếu có hào động, đổi các hào ấy sang thế ngược lại để có quẻ biến, gợi ý hướng chuyển của sự việc.
Bước 4: đọc
Một cách đọc được nhiều người dùng:
- Không có hào động: đọc lời quẻ của quẻ chủ.
- Một hào động: đọc lời của hào đó là chính.
- Hai hào động trở lên: các sách hướng dẫn khác nhau, có cách lấy hào trên, có cách xét cả quẻ biến.
Đây là chỗ còn dị bản, vì vậy ứng dụng ghi rõ quy tắc đang theo và cho bạn xem cả các lời liên quan.
Gieo theo Mai Hoa
Ngoài đồng xu, bạn có thể lập quẻ theo phép Mai Hoa: lấy số của năm, tháng, ngày, giờ âm lịch để tìm quẻ trên, quẻ dưới và hào động. Cách này không cần dụng cụ, hợp khi bạn chợt nảy ra một câu hỏi. Trong glife, chọn Mai Hoa theo thời gian hoặc theo con số bạn nghĩ đến, ứng dụng tự tính và hiện cách tính để bạn kiểm lại.
Đọc lời quẻ sao cho hữu ích
Lời quẻ thường ngắn và giàu hình ảnh. Đừng đọc từng chữ như lời phán; hãy hỏi: tình huống này nói gì về thời điểm, về cách mình nên cư xử, về điều nên chờ? Ví dụ một quẻ nói về sự chờ đợi bên bờ nước không có nghĩa là việc hỏng, mà gợi ý chuẩn bị kỹ và đừng vội vượt sông.
Ghi lại quẻ, ngày hỏi và việc đã xảy ra sau đó. Nhật ký quẻ trong glife làm việc này giúp bạn, để sau vài tháng nhìn lại, bạn hiểu cách Kinh Dịch nói chuyện với mình hơn.
Bắt đầu với glife
Mở Kinh Dịch, nhập câu hỏi rồi gieo ba đồng xu ngay trên màn hình, hoặc lập quẻ theo Mai Hoa. Ứng dụng lập quẻ chủ, quẻ biến, hiện lời quẻ, lời hào, chữ Hán đối chiếu và phần giải bằng lời dễ hiểu. Người đã quen có thể xem thêm bảng Lục hào nạp giáp với lục thân, lục thú, Thế Ứng.
Kinh Dịch là kho tri thức về cách ứng xử theo thời, dùng để suy ngẫm và tham khảo. Những quyết định quan trọng về tiền bạc, sức khỏe hay pháp lý vẫn nên bàn với người có chuyên môn.